Thread: [Info] Dàn nhạc Giao hưởng: Những điều cần biết.

---Đã nghe nhạc giao hưởng cổ điển thì chúng ta cũng cần biết đến Dàn nhạc Giao hưởng (Symphony Orchestra). Vậy qua đây tớ xin giới thiệu đôi điều về Dàn nhạc Giao hưởng
-----Thế kỷ 18 được nhạc sĩ Franz Joseph Haydn đã biên chế lại Dàn nhạc gồm những Bộ sau :
+ Bộ Dây : 10 violin I - 10 violin II
5 Alto - 5 Cello - 3 Contrabass
+ Bộ Hơi : 2 Flute - 2 Oboe
2 Clarinett - 2 Fagotti
+ Bộ Đồng : 2 trompette - 2 Cor (Horn)
Chưa có trombone
+ Bộ Gõ : 1 timpani
Nhạc cụ bổ sung : Đàn Haspichord - Piano
-------------------------++++++-------------
CÒN BÂY GIỜ TỚ GIỚI THIỆU CỤ THỂ TỪNG BỘ
A> Bộ Dây :

1] Bộ Vĩ (bowed)
Violin
Viola
Cello
Contrabass

2] Bộ Gảy
Harp
Guitar, Mandolin...

B> Bộ Kèn

1] Kèn lưỡi gà (Hay reed)
Oboe,Oboe d'amour, Bassoon, Clarinett

2] Kèn không có ống sậy (reed)
Piccolo, Flute, Alto Flute, Bass Flute

3] Kèn đồng
Trompette, Trombone, Tuba, Cornet, French Horn
---------còn tiếp--------

Như các bạn đãn biết trong Dàn nhạc: người nhạc trưởng là "linh hồn" của dàn nhạc và Dàn nhạc Dây là "trái tim" và theo sau đó một Bộ Nhạc cụ cũng không kém phần quan trọng đó là Bộ Kèn Hơi. Kèn Hơi thi tùy theo loại mà có những âm thanh và kỹ thuật khác nhau và tùy theo cảm xúc của Nhạc sĩ.

Nếu Dàn nhạc Dây thể hiện sự yên ắng nhẹ nhàng của núi rừng thì Kèn hơi lại đóng vai trò trong việc tạo ra nhựng âm thanh réo rắt hay thở than của muông thú, chim chóc...Như trong bản giao hưởng số 6 "Pastoral" của nhạc sĩ Beethoven đã phối hợp rất nhịp nhàng ắn ý giữa Đàn Dây và Kèn hơi trong đó kèn Gỗ đóng vai trò như những chú mục đồng thổi sáo (Clarinet) - và nhửng người trong làng trò chuyện với nhau (Fagotti)
Đàn Dây chắc hẳn các bạn đều biết, vậy tớ xin giới thiệu đến các bạn Bộ Kèn Hơi trước hết là Kèn Gỗ.

--------------BỘ GỖ - WOODWIND--------------
Gồm : Flute - Oboe - Clarinet - Bassoon

1] Flute :

Theo những tài liệu khảo cổ học, người ta đã phát hiện những cây sáo có từ cuối thời đồ đá cũ. Như vậy tổ tiên của cây Flute ngày nay là các loại sáo có từ thời tiền sử. Châu Âu từ thời Trung Cổ phổ biến hai loại sáo : Sáo dọc và sao ngang. Cả hai loại sáo này đều tham gia những dàn nhạc đầu tiên của Châu Âu thế kỷ 17. Nhưng sáo ngang thuận tiện hơn cho việc cải tiến và hoàn thiện nên dần dần đẩy hẳn cây sáo dọc ra khỏi dàn nhạc Giao hưởng. Cho đến đầu thế kỷ 19, tầm âm của cây Flute còn hạn chế. Nhưng đền những năm 30 của thế kỷ thì nghệ sĩ Flute nổi tiếng người Đức là Theobald Boehm đã chế tạo một cơ chế máy móc tinh xảo là một hệ thống những nắp đậy hơi rất nhạy, mở hoặc bịt các lỗ của cây Flute thông qua các ngón tay điều khiển của người thổi Flute.
Người thổi Flute giỏi có thể được đến 3 quãng 8 và một quãng 4. Âm thanh của Flute có ít bồi âm nên âm thanh của nó nói chung hơi lạnh, đùng đục, ở âm khu trầm , tiếng flute nghe tròn trặn, bí ẩn. Âm khu trung - trong sáng và thơ mộng, thường được sử dụng trong đoạn độc tấu. Â khu cao rạng rỡ, ở những nốt cao nhất (la4,si4,do4) nghe hơi chói chang. Nhạc sĩ Nga thế kỷ 19 Rimsky - Korsakov đã nhận xét về tính chất âm thanh của Flute "..âm sắc lạnh, phù hợp với những giai điệu duyên dáng, vô tư nhẹ dạ ở Điệu trưởng, với tính chất buồn nông nỗi ở điệu Thứ.."
Tính kỹ xảo chóang lộn và sự thuận lợi khi diễn tấu, thực hiện những đoạn chạy lước nhanh của cây Flute hơn hẳn các nhạc cụ khác còn về nảy âm (scacctato) thì Flute là vô địch.
Không thể dùng Flute để miêu tả tình cảm lớn nhưng lại rất hợp khi miêu tả thiên nhiên, bắt chước tim chim hót, hoặc miêu tả những nhân vật thần thoại hoang tưởng của vùng rừng núi thì ko gì có thể so sánh được với Flute.
Flute thường được trao nhiệm vụ Độc tấu, như Tổ khúc Si thứ của Bach, Sheherazade, Capriccio Tây Ban Nha của Kosakov, Magic Flute của Mozart, Danphé và Chlóe của Ravel
Hãng sản xuất nổi tiếng: Buffet - Crampon, Selmer, Geimeinhardt, Jupiter, Yamaha...

Phần 1:
Âm thanh của giàn nhạc đại hòa tấu tùy thuộc rất nhiều vào cách sắp xếp vị trí của các nhạc công trên sân khấu. Mỗi lần trình diễn, các thành viên của giàn nhạc đều có một chỗ ngồi đã được định sẳn. Tùy theo tấu khúc mà giàn nhạc có đầy đủ số nhạc công hay chỉ có một phần mà thôi. Các nhạc cụ cũng tùy thuộc vào bản nhạc, nhất là các nhạc cụ của bộ gõ (percussion). Các nhạc công ngồi theo nhóm, dưới sự điều khiển của nhạc trưởng [conductor].

Đứng giữa sân khấu, có khi còn đứng trên cái bục cao là nhạc trưởng. Ai cũng hiểu nhạc trưởng điều khiển giàn nhạc. Nhưng vai trò của người nhạc trưởng còn rộng rãi hơn nhiều . Phải nói nhạc trưởng là linh hồn của giàn nhạc. Ông là người thiết lập chương trình trình diễn cho toàn năm, chọn lựa các bản nhạc trình tấu, chọn lựa những nhạc sĩ để trình diễn các tấu khúc solo với giàn nhạc. Cùng với giám đốc của trung tâm nghệ thuật (sân nhà của giàn nhạc giao hưởng), nhạc trưởng phát huy và chỉ đạo con đường nghệ thuật cho giàn nhạc, và còn cho tỉnh nữa, nếu tỉnh chưa trưởng thành trên mặt âm nhạc. Tất nhiên, vai trò quan trọng của ông là hướng dẫn những buổi thực tập, tìm hiểu sâu xa các bản nhạc, điều khiển giàn nhạc, quyết định các phần kỹ thuật cho bản nhạc, tỷ như những nhạc khí nào tấu vào các đoạn khởi đầu và phần chấm dứt của bản nhạc.

Hàng đầu bên tay trái của nhạc trưởng là nhóm đàn vỹ cầm nhất (first violins). Nhóm vỹ cầm nhị (second violins) và nhóm violas được xếp bên tay phải, làm thành một bán vòng tròn chung quanh nhạc trưởng. Nhóm đàn cello ngồi phía tay mặt của nhạc trưởng, ngồi sau nhóm đàn vỹ cầm, có lúc lại được xếp ngồi chính giữa giàn nhạc. Nhóm đàn double bass ngồi phía sau. Theo mô hình của giàn nhạc Pacific Symphony Orchestra (PSO), thì nhạc trưởng St Clair xếp nhóm violas phía ngoài cùng, bên tay mặt ông, và nhóm đàn cellos ngồi vào trong, sau nhóm violas, vì ông muốn khán giả tận hưởng âm vang của tiếng đàn violas, nếu không âm thanh đàn violas nhỏ hơn, và sẽ bị át bởi đàn cellos, âm của đàn cellos mạnh hơn.

Mỗi nhạc công được xếp vào một chỗ nhất định, tùy tấu khúc. Trong bộ đàn dây, các nhạc công được xếp thành từng cặp. Theo giàn nhạc PSO ta thấy có tất cả 14 nhạc công trong nhóm vỹ cầm nhất, và 12 nhạc công trong nhóm Vỹ Cầm Nhị. Cũng thế nhóm nhạc công Cellos, violas và double bass đều có một số chẳn nhạc công. Tạm dùng từ nhạc công để phân biệt nhạc sĩ sáng tác, nhưng phải nói các “nhạc công” được tuyển vào trong một trong giàn nhạc đại hoà tấu là những người đã có bằng cấp âm nhạc cao, ít nhất là bằng cử nhân về âm nhạc, chuyên về bộ môn mà người đó chọn.

Mỗi nhóm nhạc cụ đều có một một nhạc công trưởng, và được xếp vào ngồi ghế đầu của nhóm. Người này còn có bổn phận sắp xếp các nhạc công trong nhóm mình chơi tuỳ đoạn của tấu khúc .


Hình: chỗ ngồi trong một dàn nhạc

Kèn Oboe

Là một loại nhạc cụ có nguồn gốc cổ xưa không thua kém gì cây Flute. Có thể coi loại sáo aulos thời cổ Hy Lạp là một trong những tổ tiên cùa kèn Oboe.

Đầu thế kỷ 17, dựa trên cơ sở những loại kèn có âm thanh giống Oboe từ các vùng Trung Cận Đông du nhập vào, hai nghệ nhân người Pháp là Philldore và Otterger đã chế tạo ra kèn Oboe để dùng trong Dàn nhạc. trong gần một thế kỷ, Oboe là thần thượng của các nhạc sĩ.Những nhà soạn nhạc lớn nhất của thế kỷ 17,18 như Lully, Handel, Bach cũng yêu thích và sử dụng trong nhữung tác phẩm của mình. Sang Thế kỷ 19, người ta đưa vào kèn Oboe có cơ cấu nắp đậy hơi của Flute của ông Boehm, và từ đó kết cấu của Oboe chỉ còn thay đổi về chi tiết mà thôi.

Oboe là nhạc cụ hình ống, một đầu loe ra một đầu có gắn dăm kép- là hai miếng sậy dát mỏng buộc chặt vào nhau, cắm vào một ống đồng gọi là thắng, để nối dăm kèn với thân kèn. Khi thổi hơi vào , những miếng sậy này rung lên truyền vào cột không khí và tạo ra âm thanh. Nhờ đặc tính về cấu trúc kèn oboe hầu như không bị biến đổi về chuẩn cao thấp về âm thanh. cho nêbn người ta quen lấy âm thanh của kèn obe làm mẫu cho các nhạc cụ trogn dàn nhạc.

Khả năng kỷ thuật của Oboe khá linh hoạt nhưng vẫn thua cây flute. Chủ yếu là một nhạc cụ có âm thanh du dương ca hát, chứ không phải là một nhạc cụ kỹ xảo. Chúng ta còn nhớ chủ đề nhạc của các con thiên nga trong đoạn Introduction - Act II của nhạc sĩ Tchaikovsky do kèn Oboe độc tấu, âm thanh thật du dương đẹp đẽ biết bao !

Âm sắc của kèn Oboe có pha chất giọng mũi rất đặc biệt, ở âm khu trung có âm thanh tươi mát, êm dịu, làm xúc động lòng người, đôi khi than vãn gần như xót xa. Khác với tính chất lạnh lẽo của Flute, Oboe giàu tính cảm xúc hơn . Sỡ trường của nó là sự buồn rầu than thở, những tiếng rên rĩ não lòng. Âm thanh của nó cũng có thể miêu tả sụ dí dỏm duyên dáng, đôi khi còn hài hước , nếu sử dụng một số nốt ở âm khu trầm.

Những bản concerto cho kèn Oboe được các nhạc sĩ vĩ đại sáng tác như Handel : 6 concerto, Bach : 6 concerto for Oboe & Violin...
Hãng sản xuất nổi tiếng nhất thế giới : Rigoutat,Marigaux,Buffet,Couesnon,Jardé của Pháp.

Kèn Clarinet (Klarinette)

Nếu như cây Flute và các kèn Oboe, Bassoon đã có chổ trong Dàn nhạc giao hưởng khỏang vài trăm năm, thì kèn Clarinet chỉ có chân trong trong dàn nhạc giao hưởng vào cuối thế kỷ 18, đầu thế kỷ 19. Ông tổ của Clarinet là loại ống tiêu chalumeau

Năm 1690 ở Đức, người thợ sán xuất nhạc cụ tên là Denner đã cải tiến ống tiêu chalumeau thành một cây kèn có âm khu cao chói chang như kèn trompette. Thời đó người ta gọi kèn trompette có âm thanh cao vút là kèn clarino, cho nên loại kèn có âm thanh như larino nhưng nhỏ hơn được gọi là kèn clarineto. Kèn Clarinet có tên gọi từ đấy. Nhưng phải qua gần trăm năm sau thì kèn Clarinet mới có mặt thường xuyên trong dàn nhạc

Hình dáng bên ngoài tựa như kèn Oboe. Nó là một ống bằng gỗ, một đầu loe ra, một đầu giống như mỏ chim, có gắng một dăm kèn làm bằng sậy (reed) nhưng là dăm đơn khác với Oboe là dăm kép. Người nhạc công ngậm dăm kèn đó và thổi vào làm cho chiếc kèn rung lên , qua đó làm rung động cột khí trong ống kèn và phát ra âm thanh. Clarinet có âm vực là 3 quãng 8 và 1 quãng 6. Kèn Clarinet có thể đạt tới một trình độ kỹ xảo tuyệt vời và chơi được những đoạn chạy lướt và những hợp âm hóc búa nhất.

Ở âm khu trầm âm sắc kèn đầy đặn, vang vang. Âm khu cao lánh lót và thơ mộng. Trong dàn nhạc Clarinet thường được giao cho phần Độc tấu, có rất nhiều đoạn nổi tiếng chứng tỏ khả năng ưu việt của cây kèn. Nó thường đảm nhiệm những giai điệu đẹp như tiếng tiêu mục đồng (Giao hưởng số 6 "Pastoral" - chương 5, phần mở đầu [beethoven] ) thể hiện tình thế bi kịch hoặc mang màu sắc hoang tưởng thần thoại như trong Cảnh Thung lũng Chó Sói của Opera Viên đạn thần - Carl Maria Von Weber.